Tom was al eens eerder in Schotland geweest, en vond het nodig om nog eens te gaan. Hij heeft al meerdere jaren geprobeerd een groepje bij elkaar te krijgen, en dit jaar is dat gelukt!
Na alsnog talloze appjes over vooral weerberichten was het eindelijk zover: we stonden met z’n vijven (Bram, Gert, Peter, Tom, en Jan van Euros/Levitas) in Schotland. Het zouden er 6 zijn, maar gezien vooral de weinige hoeveelheid regen hadden we last-minute nog 1 afvaller.
Qua boot boeken: we namen de nachtboot IJmuiden-Newcastle. Scheelt veel tijd omdat je al vrij noordelijk aankomt en dan onderweg naar de accommodatie al een rivier kunt varen. Overigens met boeken goed opletten: een dag eerder vertrekken bleek duizend euro goedkoper, en dus stonden we vrijdagochtend al vroeg aan wal bij Newcastle.
We sliepen in Fort William, goed centraal voor de meeste rivieren. We sliepen bij Calluna Self Catering Accommodation in Fort William, Scotland, want daar kan je - tegen bijbetaling - een goed drooghok gebruiken met een professionele ontvochtiger erin, en verder was de accommodatie basaal maar prima, en goed betaalbaar.
De Schotse rivieren zijn uitstekend beschreven in Scottish White Water van SCA (Scottish Canoe Association, nu Paddle Scotland). Er is ook een uitstekende website Where's the Water, Scottish Whitewater River Levels. Ook de app whitewater.guide is voor Schotland zeer goed gevuld met vrijwel dezelfde informatie en laat goed zien wanneer een rivier vaarbaar is. Er is zelfs een voorspeller RiverPredictor, maar daar hadden we wat twijfels bij.
Tegelijkertijd een experiment qua schrijven: aan de eettafel hielden we een interview en maakten we daarvan een audio-opname, lieten dat met transcriberen naar tekst en hebben vervolgens chatgpt aan het werk gezet om hier een verslag van te maken. Ik heb de transcriptie gezien en kan je vertellen: knap wat AI er nog van kan maken ;)
Toch moesten we hem nog wel een beetje helpen door als context de gevaren rivieren en passages mee te geven:
Clyde (geen vervallen genoemd in de transcriptie)
Spean Gorge (Fairy Steps, Head Banger, The Cave, Constriction)
Middle Etive (vervallen: triple steps, letterbox, ski jump, crack of doom, crack of dawn, rock slide, right angle falls, twist and shout)
Upper Moriston (vervallen: top drop, narrows, sticky hole, cheese grater)
En zelfs daarna was er nog aardig wat redactie nodig.
Was dit nu sneller en beter dan handmatig typen? Nee, met z’n 5en een uur lang interview houden en daarna nog een uur redactie… en dan nog merk je aan alle kanten dat het AI is. En daarna moet je zelf nog foto’s uitzoeken.
Het ging wel soepeler, want deze mannen aan het schrijven zetten is lastig ;)
IJmuiden
Vrijdag – Aankomst in Schotland en de Clyde
Datum: 2025-10-17
Weer: droog, deels zonnig
Waterstand: laag, ~0,5m @ Hazelbank ww I/II
Instap/uitstap: Stonebyres bij Lanark tot grasveldje ten zuid-oosten van de bocht in Hold Road in Crossford, ja het voelt eerst alsof je de achtertuin van iemand inloopt
Sfeer: opgewonden en opgelucht dat de trip eindelijk doorging
Op weg naar Fort William besloten we de Clyde te varen – een rustige rivier die bij gebrek aan regen meer weg had van een uitgerekte oefenbaan dan een wildwatertraject. Toch bleek het een mooie start: klasse II met af en toe een vriendelijk golfje, precies genoeg om de spieren los te krijgen na de reis. De herfstkleuren langs het dal maakten veel goed. We spraken de hoop uit dat het waterpeil later in de week zou stijgen – een vast ritueel in Schotland, al weet iedereen hoe dat meestal afloopt.
Naar aanleiding van het laatste veiligheidsweekend een kleine veiligheidsoverleg vooraf
De spannendere delen van de Clyde…
Zaterdag – Wandelen in de Lost Valley
Datum: 2025-10-18
Weer: regenachtig in de ochtend, droog later
Waterstand: stijgend, maar nog laag
Route: omhoog door de Lost Valley, op de bergkam rechtsaf, op Bidean nam Bian @ 1150 rechtsaf naar beneden, op Stob Coire nan Locham (1115) linksaf
Sfeer: ontspannen, met achteraf een vleugje spierpijn
Deze avond en de dag erna zou het eindelijk gaan regenen. Of het genoeg was om zondag echt goed te varen was twijfelachtig, maar dat betekent wel dat vandaag de perfecte dag was voor een wandeling: droog. Tom stelde voor een wandeling naar de Lost Valley in Glen Coe. Het pad bleek steiler dan gedacht, met hier en daar wat creatieve omwegen die vooral Gert en Jan konden waarderen. De beloning was groot: mist tussen de toppen, schapen op afstand, en een groep die zich eindelijk weer eens buiten adem maar tevreden voelde.
Glen Coe
Uitzicht op Loch Leven
Als je even niet oplet maakt de leider het onnodig moeilijk
Te koud voor ‘baardwassen’ (vraag Hein maar)
Zondag – De Spean Gorge
Datum: 2025-10-19
Weer: regenachtig in de ochtend, later opklaringen
Instap/uitstap: Spean Bridge tot waterkrachtcentrale
Waterstand: laag, ongeveer 0,865–0,88 m @ Camisky - Lochy (Lochaber)
Sfeer: nieuwsgierig, verkennend
We hoorden dat de Spean Gorge is een klassieker is die bijna altijd te varen is, zelfs bij lage waterstand – en dat bleek maar goed ook, want de regen van zaterdagavond en -nacht had nog maar beperkt effect.
We kwamen wat locals tegen die de halverwege-instap zouden gaan doen, want volgens hen was het echt te laag. Het was al een vrij kort traject, en de inwandel daar zou vervelend zijn, dus wij hebben het toch maar gevaren. Onze conclusie: ze zijn daar niks gewend, het voelde als een prima invaart, beetje slalommen.
Het traject begon rustig, met prachtige doorkijkjes door het nauwe dal. De eerste echte passage, Fairy Steps, bleek meteen een mooie opwarmer: een reeks korte trapjes waar het water zich elegant tussen de rotsen door wurmt. Iedereen kwam er netjes doorheen, al kreeg Tom’s boot daar al de eerste krassen van de week.
Fairy steps
Daarna volgde Head Banger, een verval dat zijn naam niet voor niets draagt. Gert en Tom gingen voorop, zonder head bangen, maar hadden een rol nodig. De anderen skipten deze.
Head banger scouten
Tom
De kloof werd smaller naarmate we verder voeren. Bij Constriction hielden we even halt; een diepe uitschuring, waar het water zich met kracht verzamelde. We besloten hem over te dragen: de pinkans was hier te groot.
Iets links van het midden: uitgang Constriction
Beneden bij de uitstap was iedereen het eens: de Spean Gorge was een aangename verrassing. Geen spectaculaire drops, maar technisch, afwisselend en prachtig gelegen. Wel vrij kort. Een ideaal tussenriviertje in een week waarin de regen schaars was.
Maandag – De Middle Etive
Datum: 2025-10-20
Weer: grijs, lichte regen
Instap/uitstap: triple falls/triple steps tot brug bij zijstroom Allt a’Chaoruinn
Waterstand: laag, maar goed bevaarbaar: 0,487 licht dalend @ indirect peil Linne nam Beathach at Victoria Bridge
Sfeer: uitgelaten, met gezonde spanning
Het regende gestaag door. Dat gaf hoop voor een klassieker die snel reageert op regen: de Middle Etive.
De Middle Etive is voor veel kajakkers een droomrivier: een opeenvolging van watervalletjes, glijbanen en korte drops in een schitterend dal. Ondanks het lage water klonk het geruis van de eerste passage, Triple Falls, als muziek in de oren.
De dag begon met een klein logistiek oponthoud: Bram bleek zijn zwemvest vergeten. Gelukkig bood een vriendelijke Belgische kajakker uitkomst en leende hem een reserve. Zo kon iedereen het water op.
Bij Triple Falls verliep de eerste afdaling vlot – even afkijken bij de locals en zo bleef bijna iedereen overeind.
Tom op eerste passage tripple falls
Peter booft de tweede step
Tussen 2e en 3e fall
Derde is helemaal over rechts, naar links opkantend
Vervolgens kwamen Letterbox en Ski Jump, twee korte maar fotogenieke passages. Ski Jump leverde enkele fraaie luchtmomenten op, al was het landen bij lage waterstand soms wat hard.
Ski jump
Letterbox
De sfeer werd serieuzer bij Crack of Doom en vooral Crack of Dawn. De eerste zag er nog vriendelijk uit, de tweede minder. De meesten besloten verstandig hier om te dragen, maar Peter voer hem wel en zette zijn puntje op de rotswand, maar kwam er zonder echte kleerscheuren vanaf.
Crack of Doom
Daarna volgde nog Rock Slide.
Rock Slide
Vervolgens de 6 meter hoge waterval Right Angle Falls. Hier sloegen we de invaart over: met deze lage waterstand gaf dat alleen maar gevaar voor op-z’n-kop-de-waterval-af.
De waterval zelf is vooraf veel spannender dan achteraf. 6 meter is hoog, maar als je niet booft (Peter!) val je vrijwel recht naar beneden en pop je als een dobber (met een beetje geluk rechtop) weer op.
Right Angle Falls… nog een keer!
De afsluitende passage is Twist and Shout, waar Gert een iets te creatieve lijn koos en met de rotswand kennismaakte. Dat leverde de rest van de week een pijnlijke ribbenkast op. De anderen deden het niet veel beter, maar gelukkig zonder schade. Alleen Peter voer deze netjes, die had gelukkig al 4 keer gezien hoe het niet moest ;)
Twist and shout
Daarna nog doorgereden naar Oban, voor de tidal wave in/uit het Loch, die zou op 4 meter staan, maar we denken dat we ergens iets niet begrepen hadden, want wat er was was niet de moeite waard.
Aan het eind van de dag was iedereen moe maar voldaan, en eensgezind: goed dat we naar Schotland zijn gegaan.
Dinsdag – De Upper Moriston
Datum: 2025-10-21
Weer: licht bewolkt, koel
Instap: direct achter Dundreggen dam
Waterstand: goed door geplande damrelease, 83cm @ Moriston - Levishie
Sfeer: gefocust, met gezonde competitie
Planning dam releases: https://calendar.google.com/calendar/u/0/embed?src=
Dankzij een tip van een lokale kajakker wist Tom dat er water zou worden gelost op de Upper Moriston – een korte maar intense rivier vol trapsgewijze vervallen. Het werd de perfecte contrastdag na de Etive: minder landschap, meer actie. Gert besloot z’n ribben even rust te geven.
Bij aankomst was het druk. De Schotten waren duidelijk ook geïnformeerd. Een van hen, Donald, voer het traject al tientallen keren en wees ons vriendelijk de beste lijnen.
We begonnen bij Top Drop, een forse trap waar de groep geconcentreerd instapte. We namen de linker doorgang. Iedereen kwam beneden zonder noemenswaardige problemen, al leverde de eerste ronde al wat rollen op.
Tip: nog iets verder links beginnen, dan hoef je niet te rollen…
Vervolgens de Narrows – een smalle doorgang waar het water zich samendrong tot een schuimende stroomversnelling. (Nou… het was een mooie korte slide, AI maakt er meer van dan het was.)
Daarna Sticky Hole, een compacte drop met een met hoger water verraderlijke wals onderin. Met aanwijzingen van Donald voer iedereen hem goed; Tom en Peter als eersten, Jan en Bram daarachter.
Sticky Hole met de lijn en boof zoals aangeraden door de locals
Het traject eindigde met de Cheese Grater, een langer verval waar het water langs gladde rotsplaten kolkt. De naam bleek niet overdreven: een verkeerde hoek en je schraapt langs het graniet. Iedereen kwam beneden, maar niet zonder lichte schrammen – en Donald zonder bril. De Schotse gids verloor zijn montuur midden in het verval, wat hem niet belette om nog even door te varen “omdat hij het traject toch wel kende.”
Tom vliegt door het eerste deel van de Cheese Grater… en komt uiteindelijk rivier-rechts uit…
Peter heeft vrijwel dezelfde lijn maar ‘kiest’ voor de linker lijn
Volgens Donald is de middelste lijn de mooiste (al zou je hem ook ‘chicken-lijn’ kunnen noemen)
Laatste deel van de Cheese Grater, Peter
Overigens werd ons de Middle Moriston afgeraden: te lang, te saai.
We bekeken nog even de Lower Moriston, maar daar was niet genoeg durf/zin/animo meer voor.
Lower Moriston
Woensdag – weer De Upper Moriston
Datum: 2025-10-22
Weer: droog en fris
Waterstand: duidelijk lager dan dinsdag, 80cm om 12u, 71cm om 15u30 @ Moriston - Levishie
Sfeer: ontspannen maar vermoeid
De tweede dag op de Upper Moriston begon met vertrouwen, al was het water iets gezakt. Gert sloot weer aan, Bram werkte even achter zijn laptop – een modern contrast met het Schotse hoogland.
De Top Drop bleek bij lager water technischer. Enkele van ons moesten rollen, maar de stemming bleef goed. Peter had pech en kwam met een pijnlijke elleboog weer boven. Gert daarentegen… hij had een smoes: “die clubboot is veel te groot, ik viel eruit voor ik kon rollen!”.
Gert laat zien hoe het niet moet
Peter heeft dus wat anders gedaan
Bij Sticky Hole was de juiste lijn inmiddels bekend: iets links insturen, kort peddelen, en netjes uitkomen. Dat lukte de meesten.
Tom
Invaart Cheese Grater
Na die tweede run besloten we het voor gezien te houden.
De geplande Lower Moriston ging niet door: met twee gewonden (waarvan één vooral in z’n trots) en vermoeidheid alom, leek een rustige rest van de middag verstandiger. Terug in Fort William was er tijd voor een warme douche, een stevige maaltijd en de gebruikelijke discussies over wie er nu eigenlijk snurkt.
Donderdag – toch weer Middle Etive
Datum: 2025-10-23
Weer: wisselvallig, weinig regen
Waterstand: duidelijk wat lager dan maandag, 0.487 licht dalend @ Linne nam Beathach at Victoria Bridge
Sfeer: ontspannen, met een vleugje vermoeidheid
De oorspronkelijke planning was de Falls of Falloch, maar bij aankomst bleek de waterstand teleurstellend laag.
Falls of Falloch
‘De’ passage van de Falls of Falloch. Nee, vandaag duidelijk niet.
Na kort overleg bij de auto’s besloten we terug te keren naar de vertrouwde Middle Etive.
We begonnen opnieuw bij Triple Steps, waar inmiddels iedereen precies wist waar de lijn lag. Drie runs volgden elkaar op, steeds netter en vloeiender. De laatste stap, met een stevige boof aan de rechterkant, ging bij iedereen goed – een mooi bewijs van wat een week Schotse training doet.
Daarna volgden Letterbox en Ski Jump. De eerste vereiste precisie: te ver rechts betekende een botsing met een rotswand, zoals Bram ondervond. De Ski Jump voelde dit keer wat schurend, maar bleef spectaculair. Bij Crack of Doom vond Peter zijn zelfvertrouwen terug met een keurige lijn, ondanks een botsing met een steen. Crack of Dawn werd wijselijk overgeslagen – die stond bij lage waterstand niet vriendelijk.
Invaart Crack of Doom. Af en toe moet je ook gewoon even om je heen kijken!
Tom voer de Right Angle Falls twee keer: beide pogingen eindigden in een rol (of 2). De anderen bleven wel rechtop. Onze conclusie was: als je niks doet (behalve je peddel voor je hoofd weghouden) gaat het eigenlijk veel beter dan wanneer je netjes naar voren en links ‘tuckt’; dan draai je teveel weg en moet je rollen.
Mooie techniek… rollen!
Je gewoon laten vallen: dobberen :D
Net boven Twist and Shout. Het was duidelijk lager dan maandag.
Bij Twist and Shout ging dit keer bij bijna iedereen goed; Jan’s lichte botsing met een steen werd gered door een elegante boof die hem keurig in het keerwater zette. Tom daarentegen… gered z’n bolle boot. Dat had ook een ribbenkast kunnen zijn…
Zo moet het niet
Peter doet het beter
Het was een waardige afsluiting van de week: bekende vervallen, maar beter gevaren lijnen.
Vrijdag – Terugreis
Weer: winderig, storm op zee
Sfeer: voldaan en rustig
Na het inpakken van de mooi droge uitrusting en een laatste blik op Ben Nevis vertrokken we richting Newcastle. De ferrytocht was onrustiger dan op de heenweg door de laatste restjes van storm Benjamin. De groep zat rond een tafel vol spelletjes en verhalen; de discussies over lijnen, walsen en zwemtechnieken gingen door tot diep in de avond.
Slotbeschouwing
Ondanks een week met weinig regen en lage waterstanden bleek Schotland opnieuw zijn charme te bewijzen. We voeren vier totaal verschillende rivieren – de rustige Clyde, de klassieke Spean Gorge en Middle Etive en de technische Upper Moriston – en leerden dat vaardigheid en improvisatie minstens zo belangrijk zijn als waterhoogte.
De wandelingen, het gezamenlijk koken, de avonden in het huisje met drooghok en whisky maakten het compleet. Wat begon als een twijfelachtige “droge week” werd uiteindelijk een week vol water – soms in de rivier, soms in de boot.
Volgend jaar weer? Zeker. Alleen graag met een hoop meer regen.
